Luật BHXH 2024 có hiệu lực từ 01/7/2025 bổ sung trợ cấp thai sản cho người tham gia BHXH tự nguyện và thay đổi một số điều kiện, thời gian hưởng. Cần tách chế độ bắt buộc với tự nguyện, đồng thời phân biệt số ngày được nghỉ với khoảng thời gian được bắt đầu nghỉ.
Rà soát ngày 24/10/2026. Bài giữ chủ đề các thay đổi từ 01/7/2025; mục cuối cập nhật thêm quy định từ 01/7/2026. Các nội dung trước đây về “12 tháng trong 24 tháng”, “nghỉ 60 ngày” và mức 120 ngày cho mọi trường hợp đã được sửa theo nguồn luật.
1. BHXH tự nguyện có trợ cấp thai sản riêng
Điều 94 quy định lao động nữ sinh con hoặc lao động nam có vợ sinh con phải có thời gian đóng tự nguyện, hoặc kết hợp bắt buộc và tự nguyện, từ đủ 6 tháng trong 12 tháng trước sinh. Điều 95 quy định trợ cấp 2.000.000 đồng cho mỗi con được sinh ra và mỗi thai từ 22 tuần tuổi trở lên chết trong tử cung hoặc trong khi chuyển dạ.
Đây không phải khoản bằng 100% thu nhập đóng BHXH trong 6 tháng nghỉ. Không áp điều kiện nhận nuôi con hoặc mang thai hộ của chế độ bắt buộc sang Điều 94 khi chưa có căn cứ.
2. Xét quyền lợi của cha và mẹ theo từng loại tham gia
Nếu cả cha và mẹ cùng đủ điều kiện hưởng trợ cấp tự nguyện, chỉ một người hưởng. Một người đồng thời đủ điều kiện tự nguyện và bắt buộc thì chỉ hưởng chế độ bắt buộc. Tuy nhiên, nếu mẹ đủ điều kiện bắt buộc và cha đủ điều kiện tự nguyện, hoặc ngược lại, mỗi người được hưởng theo nhánh của mình theo khoản 5, 6 Điều 94.
Vì vậy không thể kết luận mọi người chồng đều nhận 2 triệu đồng chỉ vì vợ sinh con. Với BHXH bắt buộc, phải xét riêng ngày nghỉ và trợ cấp một lần theo Điều 53, 58; số tiền không phải mức cố định của chế độ tự nguyện.
3. Mốc 60 ngày là thời hạn bắt đầu nghỉ của lao động nam
Khoản 3 Điều 53 quy định ngày bắt đầu nghỉ khi vợ sinh con trong 60 ngày kể từ ngày sinh. Nếu nghỉ nhiều lần, lần cuối phải bắt đầu trong khoảng 60 ngày đầu, tổng ngày nghỉ vẫn theo từng trường hợp. Không phải được nghỉ 60 ngày.
Số ngày làm việc có các mốc 5, 7, 10 hoặc 14 ngày tùy sinh thường, phẫu thuật, tuổi thai, số con; sinh ba trở lên có quy tắc cộng thêm. Quy định con thứ hai từ 01/7/2026 được nêu riêng ở mục 6.
4. Sảy thai, phá thai và thai chết cần xét tuổi thai, điều kiện
Điều 52 quy định nghỉ theo chỉ định của người hành nghề tại cơ sở khám chữa bệnh, với giới hạn 10, 20, 40 hoặc 50 ngày theo tuổi thai; thời gian này gồm cả ngày lễ, Tết và nghỉ hằng tuần. Không có mức 120 ngày áp dụng chung như nội dung cũ.
Trường hợp thai từ đủ 22 tuần, đủ điều kiện đóng tại khoản 2, 3 hoặc 5 Điều 50, mà bị sảy thai, phá thai, thai chết trong tử cung hoặc khi chuyển dạ, lao động nữ và người chồng được nghỉ hưởng như trường hợp sinh con theo khoản 2 Điều 52. Cần kiểm tra đúng hồ sơ y tế và nhánh điều kiện, không chỉ nhìn tuổi thai.
5. Hồ sơ và thời hạn của hai chế độ không giống nhau
Với trợ cấp tự nguyện, Điều 96 chấp nhận một trong các giấy tờ về khai sinh/chứng sinh; trường hợp thai hoặc con chết có nhóm giấy tờ thay thế riêng. Điều 97 quy định nộp cho cơ quan BHXH trong 60 ngày từ sinh con; thời hạn giải quyết là 5 ngày làm việc từ khi nhận đủ hồ sơ. Không yêu cầu người đọc nộp đồng thời mọi giấy tờ hoặc dùng mã mẫu chưa được kiểm chứng.
Với BHXH bắt buộc, hồ sơ thai sản theo Điều 61 và quy trình tương ứng. Khi đã nộp, dùng hướng dẫn tra cứu hồ sơ thai sản và chi trả để phân biệt hồ sơ đã gửi, đã duyệt và đã nhận tiền.
6. Cập nhật thêm từ 01/7/2026
Chính sách con thứ hai thuộc mốc 2026, không phải thay đổi có hiệu lực từ 01/7/2025: lao động nữ đủ điều kiện BHXH, tại thời điểm sinh có một con đẻ còn sống, được nghỉ hưởng 7 tháng nếu lần này sinh một con; lao động nam đang tham gia bắt buộc có vợ thuộc trường hợp này được nghỉ 10 ngày làm việc. Trường hợp sinh nhiều con cần xét quy tắc riêng.
Từ 01/7/2026, mức tham chiếu bằng 2.530.000 đồng. Trợ cấp một lần thuộc chế độ bắt buộc bằng 2 lần mức tham chiếu tại tháng sinh, tương ứng 5.060.000 đồng/con; dưỡng sức 759.000 đồng/ngày khi đủ điều kiện. Không thay mức trợ cấp tự nguyện 2 triệu đồng bằng các mức này.
Xem cách tính tiền thai sản, ví dụ 6 và 7 tháng để tính riêng từng khoản, tránh cộng trùng.
