Cập nhật ngày 24/10/2026. Điều kiện, hồ sơ và cách nộp BHXH một lần hiện nay phải đối chiếu Luật BHXH 2024 cùng văn bản hướng dẫn có hiệu lực từ 01/07/2025. Bài giữ ngày đăng và URL năm 2022 để bạn tìm lại nội dung; các hướng dẫn cũ trong bài đã được thay bằng thông tin hiện hành.
Ai có thể đề nghị hưởng BHXH một lần?
Với người lao động Việt Nam thuộc khoản 1 Điều 2 Luật BHXH, trước hết phải đã chấm dứt tham gia BHXH và có đề nghị. Khi đó, các nhánh tại khoản 1 Điều 70 gồm: đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng đóng chưa đủ 15 năm; ra nước ngoài định cư; mắc ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng hoặc AIDS; suy giảm khả năng lao động từ 81% hoặc khuyết tật đặc biệt nặng; nhánh 12 tháng dành cho người có thời gian đóng trước 01/07/2025; và nhánh riêng của nhóm quân đội, công an, cơ yếu được luật nêu.
Ở nhánh 12 tháng, tổng thời gian đóng phải dưới 20 năm; tại thời điểm đề nghị, người lao động không thuộc diện BHXH bắt buộc và không tham gia BHXH tự nguyện. Nghị định 158/2025/NĐ-CP làm rõ phải còn thời gian đóng trước 01/07/2025 để tính hưởng. Người chỉ có thời gian đóng từ ngày đó trở đi không đủ điều kiện chỉ vì đã nghỉ đủ 12 tháng.
Người tham gia BHXH tự nguyện đối chiếu riêng Điều 102. Riêng điểm đ khoản 1 Điều 102, người có thời gian đóng BHXH trước ngày Luật này có hiệu lực, sau 12 tháng không tiếp tục đóng và có yêu cầu thì chỉ được hưởng khi có thời gian đóng BHXH chưa đủ 20 năm. Nhánh tuổi nghỉ hưu yêu cầu đóng dưới 15 năm và không tiếp tục tham gia; các trường hợp định cư, bệnh, suy giảm/khuyết tật và nhánh có thời gian đóng trước 01/07/2025 sau 12 tháng không tiếp tục đóng cũng có điều kiện riêng. Không áp nguyên điều kiện của BHXH bắt buộc cho mọi trường hợp tự nguyện.
Nhóm tại các điểm d, đ, e khoản 1 Điều 2 khi phục viên, xuất ngũ hoặc thôi việc được xét theo điểm e khoản 1 Điều 70: không thuộc diện BHXH bắt buộc, không tham gia tự nguyện và chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu. Việc nghỉ việc riêng lẻ không đủ để kết luận thuộc diện này.
Người lao động nước ngoài thuộc khoản 2 Điều 2 có nhánh riêng tại khoản 2 Điều 70: trước hết phải đã chấm dứt tham gia BHXH và có đề nghị. Khi đó, các nhánh có thể gồm đủ tuổi hưu nhưng đóng chưa đủ 15 năm; bệnh hoặc suy giảm/khuyết tật theo luật; đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng không tiếp tục cư trú tại Việt Nam; hoặc chấm dứt hợp đồng/giấy phép, chứng chỉ, giấy phép hành nghề hết hiệu lực mà không được gia hạn. Không áp máy móc thời gian chờ 12 tháng của người lao động Việt Nam cho nhóm này.
Lưu ý về mốc 12 tháng: với nhánh điểm đ khoản 1 Điều 70, thời gian được tính liên tục đến tháng liền trước tháng cơ quan BHXH nhận đề nghị. Một số tháng không phải đóng được loại trừ theo quy định; tại lúc nộp vẫn phải kiểm tra tình trạng tham gia. Nghỉ không lương trong khi hợp đồng chưa chấm dứt không tự động đồng nghĩa đã đủ điều kiện. Với BHXH tự nguyện, cách xác định thời điểm theo khoản 2 Điều 107 có quy tắc riêng.
Nghỉ quá một năm không tự làm mất quyền đề nghị. Mốc 12 tháng là điều kiện của đúng nhánh áp dụng, không phải hạn chót phải nộp ở tháng thứ 13. Khi nộp muộn, vẫn cần kiểm tra tổng thời gian đóng, thời gian trước 01/07/2025 còn được tính và tình trạng tham gia hiện tại. Các nhánh tuổi, định cư, bệnh, suy giảm/khuyết tật và nhóm đặc thù có điều kiện riêng; không phải tất cả đều cần chờ 12 tháng.
Giấy tờ cần chuẩn bị
Hồ sơ cơ bản theo Điều 78 hoặc Điều 106 Luật BHXH 2024 gồm sổ BHXH và văn bản đề nghị hưởng BHXH một lần. Trả lời chính thức của cơ quan BHXH ngày 22/08/2026 vẫn hướng dẫn dùng mẫu 14-HSB; hãy lấy phiên bản đang cung cấp tại kênh tiếp nhận thay vì dùng tệp cũ chỉ vì trùng số mẫu.
- Nếu đề nghị theo diện định cư ở nước ngoài, chuẩn bị giấy tờ chứng minh thuộc danh mục tại khoản 2 Điều 78/106, như xác nhận thôi quốc tịch Việt Nam hoặc giấy tờ nước ngoài phù hợp kèm bản dịch/chứng thực theo quy định. Không mặc định yêu cầu cũ “thẻ cư trú từ 05 năm” áp cho mọi hồ sơ.
- Với nhánh bệnh được luật liệt kê, chuẩn bị bản tóm tắt hồ sơ bệnh án hoặc giấy ra viện theo trường hợp. Với nhánh suy giảm từ 81% hoặc khuyết tật đặc biệt nặng, dùng biên bản Hội đồng giám định y khoa hoặc giấy xác nhận mức độ khuyết tật theo quy định.
- Đối chiếu mã số BHXH, giấy tờ định danh và thông tin nhận tiền. Đây là bước kiểm tra thông tin, không có nghĩa CCCD hay sổ hộ khẩu luôn là thành phần hồ sơ bổ sung. Cơ quan BHXH khai thác dữ liệu đã có khi đáp ứng điều kiện; nếu không khai thác được hoặc cần cập nhật, bạn có thể được hướng dẫn bổ sung.
- Nếu yêu cầu thanh toán phí giám định y khoa, lưu chứng từ để cơ quan có thẩm quyền xét theo điều kiện luật định. Nếu có thời gian phục vụ quân đội hoặc địa bàn hưởng phụ cấp cũ, lưu tài liệu quá trình để được đối chiếu; không coi mẫu 04B-HBQP dẫn từ bài cũ là mẫu bắt buộc chung đã xác minh cho năm 2026.
Nộp hồ sơ ở đâu và theo dõi thế nào?
Các kênh tiếp nhận có thể gồm bộ phận một cửa/Trung tâm Phục vụ hành chính công theo tiếp nhận BHXH, bưu chính công ích hoặc trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công theo thủ tục đang được cung cấp. Trả lời của BHXH Bắc Ninh ngày 20/06/2026 cho biết người đủ điều kiện có thể nộp tại cơ quan BHXH gần nhất và không phải cung cấp thông tin cư trú chỉ vì khác địa giới. Kiểm tra kênh cụ thể trước khi gửi.
Giữ mã tiếp nhận, giấy hẹn, thông báo yêu cầu bổ sung và quyết định giải quyết. Việc ký hoặc gửi thành công trên phần mềm chưa phải là quyết định đã duyệt. Nếu nhờ người khác làm hoặc nhận thay, lập văn bản ủy quyền đúng phạm vi và chứng thực theo quy định. Mẫu 13-HSB đã bị bãi bỏ theo trả lời chính thức năm 2026, nhưng quyền ủy quyền vẫn còn.
Cách tính mức hưởng
Với BHXH bắt buộc, khoản 3 Điều 70 tính theo mức bình quân tiền lương đóng BHXH: mỗi năm trước 2014 tương ứng 1,5 tháng; mỗi năm từ 2014 tương ứng 2 tháng. Nếu thời gian đóng chưa đủ một năm, mức hưởng bằng số tiền đã đóng nhưng tối đa 2 tháng mức bình quân. Đây không phải phép tính trực tiếp từ mức lương thực nhận gần nhất.
Với BHXH tự nguyện, khoản 2 Điều 102 dùng mức bình quân thu nhập đóng: 1,5 lần cho mỗi năm trước 2014 và 2 lần cho mỗi năm từ 2014; dưới một năm thì tính số đã đóng, tối đa 2 lần mức bình quân. Phần ngân sách hỗ trợ không tính vào mức hưởng, trừ các trường hợp luật nêu. Tháng lẻ trước 2014 được chuyển sang giai đoạn từ 2014 theo quy định. Nếu quá trình có cả thời gian bắt buộc và tự nguyện, hãy dùng quá trình đã được cơ quan BHXH đối chiếu; bài viết này không tự tính từ tổng số năm đóng.
Thời hạn giải quyết
Thời gian chờ đủ điều kiện được xét trước khi nộp; thời hạn giải quyết tính từ khi cơ quan BHXH nhận đủ hồ sơ theo quy định. Điều 79 và Điều 107 Luật BHXH 2024 quy định thời hạn giải quyết là 07 ngày làm việc. Trong trả lời chính thức ngày 22/08/2026 về quy trình 2222 đã được sửa đổi bởi 313, BHXH An Giang nêu tối đa 05 ngày làm việc. Khi theo dõi hồ sơ, căn cứ giấy tiếp nhận/giấy hẹn và thủ tục đang áp dụng; không hiểu đây là cam kết nhận tiền trong 5–10 ngày kể từ lúc bấm gửi.
Kiểm tra trước khi gửi
- Đối chiếu các sổ và quá trình đóng nếu dữ liệu chưa khớp.
- Kiểm tra thông tin nhận tiền và phương thức nhận kết quả.
- Lưu bản hồ sơ đã gửi, mã tiếp nhận, giấy hẹn và quyết định.
- Cân nhắc quyền bảo lưu thời gian đóng, lương hưu và bảo hiểm y tế trước khi lựa chọn nhận một lần.
Nếu đang kiểm tra riêng điều kiện nghỉ đủ 12 tháng, xem thêm hướng dẫn về mốc nghỉ quá một năm và các nhánh không áp dụng thời gian chờ.
Nguồn chính thức
- Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, hiệu lực từ 01/07/2025.
- Nghị định 158/2025/NĐ-CP, trong đó Điều 14 làm rõ nhánh 12 tháng.
- Trả lời của BHXH An Giang về hồ sơ, ủy quyền và thủ tục nhận BHXH một lần (22/08/2026).
- Trả lời của BHXH Bắc Ninh về nơi nộp và thông tin cư trú (20/06/2026).
- Trả lời chính thức về bãi bỏ mẫu 13-HSB và việc ủy quyền (17/07/2026).
- Trả lời của BHXH Thanh Hóa về trường hợp nghỉ không lương khi hợp đồng chưa chấm dứt.
Thông tin được đối chiếu ngày 24/10/2026, nhằm hỗ trợ bạn sắp xếp hồ sơ; không thay thế việc cơ quan BHXH kiểm tra điều kiện và quyết định giải quyết trường hợp cụ thể.
