Không phải mọi chủ hộ kinh doanh đều thuộc cùng một diện tham gia BHXH trong năm 2026. Cần đối chiếu doanh thu kê khai, nghĩa vụ thuế, tình trạng cá nhân và lộ trình áp dụng trước khi đăng ký bắt buộc hoặc lựa chọn tự nguyện.
Rà soát nội dung:
BHXH cho chủ hộ kinh doanh năm 2026 cần được xem riêng với nghĩa vụ đóng cho người làm thuê tại hộ. Muốn xác định đúng, chủ hộ nên có thông tin đăng ký kinh doanh, doanh thu kê khai và tình trạng tham gia BHXH của bản thân.
1. Chủ hộ nào thuộc diện BHXH bắt buộc?
Hướng dẫn ngày 10/9/2026 của BHXH Việt Nam xác định: từ 1/1/2026, chủ hộ có đăng ký kinh doanh, kê khai doanh thu năm trên 1 tỷ đồng và thuộc diện nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân thuộc nhóm phải tham gia BHXH bắt buộc. Nhóm doanh thu từ 1 tỷ đồng trở xuống có thể xem xét BHXH tự nguyện. Lộ trình đối với các chủ hộ có đăng ký kinh doanh còn lại là từ 1/7/2029.[1]
Điều 2 Luật BHXH 2024 quy định các trường hợp không thuộc diện bắt buộc, trong đó có người đang hưởng lương hưu và điều kiện riêng về tuổi đối với chủ hộ. Người vừa làm chủ hộ vừa có hợp đồng lao động ở nơi khác cũng phải được xác định theo quy định về nhiều nhóm đối tượng.[2]
2. Cách tự rà soát trước khi đăng ký
| Nội dung kiểm tra | Câu hỏi cần trả lời |
|---|---|
| Đăng ký kinh doanh | Ai là người đứng tên chủ hộ trên hồ sơ còn hiệu lực? |
| Doanh thu và thuế | Doanh thu kê khai của đúng năm là bao nhiêu? Thuộc diện nộp những loại thuế nào? |
| Thông tin cá nhân | Chủ hộ đã hưởng lương hưu, đủ tuổi nghỉ hưu hoặc đang đóng BHXH ở nơi khác chưa? |
| Thời điểm phát sinh | Diện tham gia được xác định từ thời điểm nào, có văn bản đối chiếu chưa? |
| Lao động tại hộ | Có người làm việc theo hợp đồng thuộc diện bắt buộc không? |
Nên giữ thông báo hoặc dữ liệu đã kê khai với cơ quan thuế để làm căn cứ đối chiếu. Không lấy doanh thu truyền miệng, doanh thu của một tháng nhân lên tùy ý hoặc lợi nhuận sau chi phí để thay số doanh thu cần xác định.
Nếu dữ liệu thuế thay đổi hoặc có nhiều điểm kinh doanh, hãy xin xác nhận cách áp dụng trước khi tự báo tăng hoặc báo giảm. Một bảng tính nội bộ giúp chuẩn bị hồ sơ nhưng không thay thế kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
3. Mức đóng tính trên doanh thu hay mức lựa chọn?
Doanh thu là thông tin để xác định diện tham gia trong hướng dẫn nêu trên; không đồng nghĩa lấy toàn bộ doanh thu làm tiền lương đóng BHXH. Với chủ hộ đóng theo nhóm tại điểm m khoản 1 Điều 2, căn cứ đóng được lựa chọn theo Điều 31 trong giới hạn pháp luật. Hai quỹ ốm đau, thai sản và hưu trí, tử tuất có tỷ lệ tương ứng 3% và 22%, tổng cộng 25% căn cứ đóng của nhóm này.[2]
Ví dụ thuần túy về phép tính: nếu mức làm căn cứ hợp lệ được lựa chọn là 5.000.000 đồng/tháng, riêng phần BHXH theo tỷ lệ 25% là 1.250.000 đồng/tháng. Đây không phải mức tối thiểu chung; không bao gồm tự động mọi khoản BHYT hoặc nghĩa vụ khác.
Mức tham chiếu và giới hạn căn cứ đóng có thể thay đổi theo thời điểm. Khi lập hồ sơ, cần dùng mức đang áp dụng, không sao chép số tiền tối thiểu từ một bài đăng cũ.
4. Hồ sơ và cách đăng ký tham gia
Theo Điều 27, chủ hộ có thể tự nộp tờ khai đăng ký tham gia hoặc thực hiện qua hộ kinh doanh theo hồ sơ tương ứng. Điều 28 quy định thời hạn đăng ký là 30 ngày kể từ khi thuộc đối tượng bắt buộc; cơ quan BHXH cấp sổ trong 5 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, hoặc trả lời lý do không cấp.[2]
Về chuẩn bị thực tế, nên đối chiếu căn cước, số định danh, thông tin hộ kinh doanh và quá trình BHXH đã có. Nếu từng làm công ty, không khai như một người hoàn toàn chưa có quá trình tham gia. Trường hợp có nhiều sổ, tham khảo thủ tục gộp sổ BHXH để chuẩn bị đối chiếu.
Dùng mã số BHXH đã được cấp để đối chiếu quá trình tham gia; nếu thông tin sai lệch, đề nghị điều chỉnh thay vì tự tạo mã mới. Sau khi nộp, kiểm tra kết quả và thông báo thu, lưu mã hồ sơ, biên lai hoặc chứng từ đóng. Khi thông tin đã kê khai thay đổi, đối chiếu thủ tục điều chỉnh với cơ quan BHXH quản lý.
Khi cần đăng ký thông qua đơn vị, có thể xem hướng dẫn đăng ký mã đơn vị lần đầu và cách đăng ký giao dịch BHXH điện tử. Tên nút và mẫu trên phần mềm phải theo bản hiện hành, không dùng hướng dẫn cũ thay xác nhận nghiệp vụ.
5. Chủ hộ không thuộc diện bắt buộc có lựa chọn gì?
Nếu đáp ứng điều kiện tham gia tự nguyện, chủ hộ có thể lựa chọn mức và phương thức đóng phù hợp để tiếp tục tích lũy thời gian. Cần phân biệt BHXH tự nguyện với BHYT: tham gia một loại không có nghĩa mọi quyền lợi của loại kia tự động phát sinh. Xem đăng ký BHXH tự nguyện và các phương thức đóng BHXH tự nguyện để chuẩn bị câu hỏi khi đăng ký.
6. Câu hỏi thường gặp
Doanh thu đúng 1 tỷ đồng có phải “trên 1 tỷ” không?
Không. Hai cách diễn đạt có ranh giới khác nhau. Tuy nhiên, vẫn phải xem các điều kiện cá nhân và nhóm tham gia khác, không chỉ một con số doanh thu.
Chủ hộ chưa bắt buộc thì nhân viên cũng được miễn?
Không. Nghĩa vụ với người làm thuê phải xác định theo quan hệ lao động và đối tượng của chính họ. Có thể tham khảo những điểm cần biết về BHXH bắt buộc.
Đã đóng ở công ty khác thì có tự nộp thêm một lần nữa?
Không tự đóng trùng. Hãy khai rõ các quan hệ đang có và đề nghị cơ quan BHXH xác định nhóm tham gia phù hợp.
Căn cứ và nguồn đối chiếu
[1] Cổng thông tin điện tử BHXH Việt Nam, 10/9/2026: Quy định về tham gia BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh từ 01/01/2026.
[2] Luật BHXH 41/2024/QH15 trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ: Điều 2, 27–29, 31–33.
Nội dung hỗ trợ tra cứu và chuẩn bị hồ sơ, không thay thế quyết định giải quyết của cơ quan có thẩm quyền. Các ví dụ trong bài chỉ minh họa cách đối chiếu hoặc tính toán theo giả định đã nêu.
